KÜLTÜR
Anadolu´nun en eski ?ehirlerinden ve kültür merkezlerinden biride Kahramanmara?´t?r. Halen tamamen i?lenmemi? olan folklorunun zenginli?ine, yeti?tirdi?i alimler ve sanatç?lara kadar halk?nda katk?s? olmu?tur. Eski tarihlerden beri Kahramanmara?´?n tabii afetlere maruz kalmas?, zaman zaman yer de?i?tirmesi ve tarih boyunca istilalara u?ramas?, ?stiklâl Sava??nda ?ehrin yanmas?, pek çok mimari ve kültür eserinin yok olmas?na sebep olmu?tur. Eskiden her Camii medresesinin halk taraf?ndan kurulup yönetilen gayrî resmi birer okul ve kültür merkezi oldu?u, baz? Camiiler de el yazmas? dinî ve çe?itli ilmî kitaplar? kapsayan kütüphaneler oldu?u anla??lmaktad?r. Gerek bahsetti?imiz yang?nlar gerekse bu kitaplar?n, de?erini bilmeyen ellere dü?mesi neticesinde ço?u ortadan kaybolmu?, toplamak imkan? da olmam??t?r.
Cumhuriyetin kurulmas? ile bütün yurtta oldu?u gibi, e?itim ve ö?retim alan?nda Kahramanmara?´ta da yeni bir devreye girilmi? ve günümüze kadar h?zl? geli?meler devam ede gelmi?tir.
Gelenek ve Görenekler
Genel Olarak: Toplumun ya?ay?? al??kanl?klar?, dünya görü?leri hakk?nda bize bilgi veren en sa?lam kaynaklar, ?üphesiz o toplumun gelenek ve görenekleridir. Bunlar halk kültürünü ku?aktan ku?a?a canl? olarak iletirler. Kahramanmara?´ta bu durum canl?l???n? muhafaza etmektedir. 
Ancak zamanla o güzelim gelenekler hurafe haline gelmektedir. Bütün dü?ünlerin Çar?amba günü ba?lamas?, çama??r y?kaman?n yaln?z Sal? ve Per?embe günü olmas?, bir kimsenin bir yere giderken ilk ad?m?n? sa? ayakla, yapaca?? bir i?e sa? elle ba?lamas?, Cuma günü yolculu?a ç?k?lmamas?, yeni do?um yapm?? bir kad?na albasmamas? için yata??n?n alt?na so?an, sar?msak ve b?çak koymalar?, bir kimse evden yolculu?a ç?karken arkas?ndan bir kova su dökmeleri ve balkonun bir kö?esine ayna koymalar?... Bahtaçmak (Evlenemeyen k?z ve erkeklerin bahtlar?n? açmak) için çar?afl? bir kad?n Cuma günü Caminin kap?s? önünde bekler, Cuma Namaz?ndan ilk ç?kan adama elindeki kapal? kilidi açt?r?r. Kendi inançlar?na göre art?k o bekâr?n baht? aç?lm?? olur. Yeni yap?lan bir evin dam?n?n ön k?sm?na nazar olmas?n diye geyik boynuzu takarlar. Zifaf gecesi gerde?e giren damat ve gelin kap?dan içeri girerken hangisi daha önce di?erinin aya??na basarsa evlilik hayat? boyunca aya?a ilk basan aileye hâkim olmu? olur. Kahramanmara? halk? inanç ve geleneklerine çok ba?l?d?r. Bilhassa kad?nlar bunlara çok önem verirler. Kahramanmara?´ta kad?nlar aras?nda kur?un dökme yayg?nd?r. Bir kimseye nazar olmamas? için kur?un döktürülür. Bir kimsenin yak?n gelece?ini bilmek için su içine kur?un att?r?l?r.Kahramanmara?´?n kendine has adetlerini, gelenek ve görenekleri eminiz ki ilginizi çekecektir.Bir halk kültürünün büyüyerek ne denli güçlü bir kültür olu?turdu?unu göreceksiniz ve ?ehrimizin bu denli büyük bir kültüre sahip olan ender ?ehirlerden biri oldu?unu bir kez daha anlayacaks?n?z
EDEB?YAT
Kahramanmara?l? Halk ?airlerinden ve ?iirlerinden Örnekler
Kahramanmara?, halk ?iiri ve a??kl?k gelene?inin güçlü ve canl? bir ?ekilde ya?ad??? münbit bir ?ehirdir ?Mara??ta üç kap?dan ikisinden ?air ç?kar?
Karacao?lan
Türk Halk Edebiyat?m?z?n en büyük ?airi Karacao?lan XVII. Y.Y da ya?ad??? konusunda ara?t?rmac?lar?n büyük bir k?sm? fikir birli?ine varm??lard?r. Karacao?lan??n ya?ad??? devir kadar do?du?u yer üzerinde de çe?itli fikirler ileri sürülmektedir. Oysa Karacao?lan bir çok ?iirinde Mara?l? oldu?unu dile getirmi?tir:
?Mara? illerine giden kervanc?
Selam söyle bizim ile, obaya?
?Vatan?m?z Adana, Mara?
Çukurova ilimiz vard?r.?
?Turna niyetiniz Mara? m? ola??
?Ah?r da??ndan görün Mara? ba??n?
Engizek?te derler ilin ço?unu
Bayra?dan, Bertiz?den Konur Da??n?
Göksun güzel derler, ilin var da?lar.?
Derdiçok
As?l ad? Lütfü olan Derdiçok,1874 y?l?nda Elbistan?da do?du. Derdiçok?un ?iirlerinde yöre insan? tabii Türkçesi ile kendi zevkini ve sevgisini bulmu?tur.Ondaki Karacao?lan damar?n?, a?k ?iirlerinin ritminde bulmak mümkündür.
SEMA?ünüm
?Aman güzel yava? yürü
Yollar incinir incinir
Güzelim diye nazlanma
Eller incinir incinir?
Abdurrahim KARAKOÇ
1932 y?l?nda Elbistan??n Ekinözü ilçesinde do?du. Abdurrahim KARAKOÇ, günümüz halk ?iirinin önde gelen ba?ar?l? ?airlerinden birisidir.
?Sar? saçlar?na deli gönlümü
Ba?lam??lar çözülmüyor Mihriban
Ayr?l?ktan zor belleme ölümü
Görmeyince sezilmiyor Mihriban?
Hayati VASF?
1931 y?l?nda Mara???n Af?in ilçesine ba?l? Tan?r buca??nda do?du.
Zengin hitap gücüyle pek çok ?ark?n?n güftecisi olmu?tur. Taner ?ENER,Güzide TARANO?LU, Zekai TUNCA, Tekin KOÇUK, Tufan ?ENTÜRK ve daha ad?n? sayamayaca??m?z bir çok besteci ve halk ?airimizin ?iirlerini seslendirmi?tir.
?Yemeniye (kelik), yo?urda (kat?k)
Bulgur pila?na (a?) derler bizde
Genç horoza (celfin), pilice (ferik)
Kümese yollarken (ki??) derler bizde.?
A??k MAHSUN?
1939 y?l?nda Kahraman Mara???n Af?in ilçesine ba?l? Berçenek köyünde do?du.
Ça??n?n baz? ozanlar?n? da etkileyen Mahzuni güçlü bir yergi ve ta?lama ustas?d?r. Bilimi rehber eylemi?, insana sayg?y? her dü?üncenin ba?lang?c? kabul etmi?tir.
?Bayramlar iki küsküne
Sevgi ho?tur canl?s?na, büstüne
Güzel ça?da dü?üncenin üstüne
Silah ile varmak ça?re de?ildir.?
Hilmi ?AHBALLI
1953 y?l?nda Türko?lu ilçesinin Sar?lar köyünde do?du. ?ahball? çok yönlü bir saatç?d?r. Sinema filminde oynad? 63 plak 26 kaset doldurmu?tur. ?Devlet Sanatç?s?? ünvan?n? lay?k görülmü?tür.
?Hilmi ?ahball??y?m ne deyim size
Sözüm hat?rad?r milletimize
Bana ziya vermez süslü avize
Köyün gazl? lüküsünü özledim.?
Türküler
Merik ? Mara? Mara? Derlerde Bu Nas?l Mara? ? Güzel ne Güzel Olmu?sun ? Kara Çad?r Düzdedir Eminem ? Bilal?ms?n Bilal?m ? Çamdan Sak?z Ak?yor ? Hem Okudum Hemde Yazd?m ? Gökte Uçan Huma Ku?u ? Garbiyal? ? Fadimem Körrüye Vard?m ? Havada Kar Sesi var
FOLKLOR?K DE?ERLER
Giyim, Elsanatlar? Ve Halk Oyunlar?
Kahramanmara??ta eskiden kullan?lan yöresel kad? k?yafeti; Ba?ta renkli veya beyaz po?u, s?rtta üç etekli z?b?n fistan, cepken, (Fermane) belde ku?ak, ayakta topuklu kunduradan olu?maktad?r. Yöresel erkek k?yafeti ise; Ba?ta po?u, keçe ve külah, s?rtta renkli mintan üzerinde s?rma ve simli cepken, belde simli silahl?k, ayakta bordo siyah ?alvar, çizme veya yemeni ayakkab? ve çoraplardan olu?maktad?r. Eskiden erkeklerin birço?u sahtiyen ve gönden yap?lm?? çizme, postal çar?k giyerlerdi. Kad?nlar ise sahtiyen ve gönden yap?lm?? ?Gül?eftali? veya sar? renkte ökçeli nalçal? ?Edik? kaluç kundura giyerlerdi. Çoraplar ise yünden veya keçi k?l?ndan yap?lm?? dizleme idi.
Yöresel Halk Oyunlar?
?irvani - K?na ? Çenderme ? Lor Pa?a ? Mara? üçaya?? ? Sado ? Mara? Halay? ? Bertiz ? Dokuzlu ? Demircio?lu ? Kelek ? Balbal? vs.
El Sanatlar?
Bak?rc?l?k ? Yemenicilik ? Osmanl? Çar?klar? ? Ah?ap Oymac?l?k ? Sim- S?rma ??lemecili?i ? ??ne Oyas? ? Keçecilik ? Semercilik ? Külekçilik- Kuyumculuk
GELENEK - GÖRENEK
Kahramanmara?´a özgü adet, gelenek ve görenekler
Nazarl?klar
?nsanlar eskiden beri kötü gözlerin iyi nesnelere dokunup zarar verece?ine inanm??, korunmak için çareler aram??lard?r. Türkler, en iyi koruyucu olarak mavi boncu?u seçmi?lerdir. Bu kelime Türk lehçelerinde, (Boncuk, Moncuk, Moyucak, Mon?ak) ?ekillerinde söylenmi?tir. Türkler aras?nda koruyucu boncu?un mavi boncuk olmas?na, ayr?ca önem verilmesine mavi gözlü Türklere pek az rastlanmas? ve mavi gözlerde kemlik özelli?i bulundu?una dair inanç sebep olsa gerek. Eski Türkler atlar?n?n boynuna t?ls?mlar ast?klar? gibi sancaklar?n?n tepesine de koruyucu t?ls?m olarak boncuk takm??lard?r.
Nazarl?klarda, zamanla çok çe?itli cisimlerin kullan?lmas? adet olmu?tur. Nazara inanma i?i bugün bile Kahramanmara? il merkezi ve köylerinde yayg?n bir ?ekilde görülmektedir. Güzele, engine, üstün kabiliyet ve maharetlere sahip olanlara, i?i iyi bilenlere, beden yönünden güçlü kimselere nazar de?ece?ine inan?lmaktad?r. Baz? ki?ilerin, özellikle gök gözlülerin nazar?ndan korku duyanlar çoktur. Bu konuda türlü söylentiler vard?r. Halk aras?nda, ko?an bir at? bile durdurup çatlatacak kadar nazar sahibi ki?ilerin oldu?u söylenir. ??i iyi giden insanlar?n, gürbüz ve güzel çocuklar?n, görkemli hayvanlar?n hastal?k ya da ölümlerinin nazara ba?land??? çok olur. Bu inan?? öyle geni?tir ki, araba, öküz, inek, ba? - bahçe ve ekinlere bile nazar de?er. Nazar de?memesi için türlü nazarl?klar kullan?l?r. Bunlardan gök boncuk ba?ta gelir. Di?er nazarl?klardan baz?lar? ?unlard?r:
??de Çekirde?i, Göz Boncu?u, ?ap, Y?lan Kemi?i, Küçük Kaplumba?a Kabu?u, Küçük Çak?, Makas, Karaçal? dal?ndan muska ?eklinde kesilmi? bir parça, Hayvan Boynuzu, Öküz, At, Karaca gibi hayvanlar?n kafa taslar?, At Nal? vs. Bunlardan ta??nabilecek küçüklükte olanlar çocuklar?n omuzlar?na ve be?iklerine as?l?r. Hayvanlara ait kafa tas?, boynuz ve nal gibi cisimler göz de?ece?inden korkulan dükkân, ev ve benzerlerinin gözler görülebilecek uygun yerlerine as?l?r. Ayr?ca araba ve görünü?ü etkili olan binalar?n ön cephelerine "Ma?allah" yaz?l?r. Taksilerde, kamyonlar?n ?oföre yak?n yerlerinde gök boncukla birlikte bir parça ?ap as?l? oldu?u çok görülmektedir.
Nazar de?di?ine inan?lan çocuk ve büyüklere, nazar?n bozulmas? için ?u i?lemler yap?l?r:
1- Bir hocaya okutturulur.
2- Ate?e üzerlik atarak ç?kan duman?n nazar de?enin üstüne gelmesi sa?lan?r.
3- Kömür say?l?r.
Dü?ün Adetleri
Ne ac?... zaman maalesef bir çok eski ve güzel geleneklerimizi unutturmu?tur. Ama yinede unutulmayan örf ve âdetlerimiz oldukça çoktur. Bunlardan biride Kahramanmara?´taki "Dü?ün Âdetleri"dir. Toplumsal olaylardan biri olan dü?ünlere dünyan?n çe?itli ülkelerinde çe?itli ?ekillerde rastlayabiliriz. Bunlardan çok garipleri oldu?u gibi, âyin, ?ölen, oyun ve tören gibi harikûlâde olanlar? da vard?r.
Halk ço?unlu?unu orta tabakan?n te?kil etti?i Kahramanmara?´ta yüzy?llardan beri süregelen dü?ün âdetlerini bugün de her mahallede, her evde ve her mevsimde görebiliriz. Yabanc?lar için gayet orijinal ve ho?, dü?ün sahipleri için gerekli ve çocuklar için bir e?lence olan bu güzel dü?ün âdetlerini, dolay?s?yla mutlu bir yuvan?n kurulabilmesi için gösterilen bu çabalar?, k?z görme, ?erbet, ni?an, k?na, gelin getirme, dü?ün, nikâh, gerdek ve el öpmeler diye özetleyebiliriz.
Görücü (K?z Görme)
Kahramanmara?´ta evlenmelerin büyük bir k?sm? görücülerin arac?l??? ile olur. Aileler o?ullar? evlenme ça??na gelince k?z görmeye ba?larlar. Aile bu i?le u?ra?makta gecikirse o?ullar? bu arzuyu baz? hareketlerle ifade eder. Örne?in; askerden gelmi?se nüfus kâ??d?n?, terhis tezkeresini ailesinin görebilece?i yere koyar. Elbisesini suya ?slat?p y?kamadan asar. Burada ?u yayg?n f?kray? anlatal?m:
O?ullar? evlenme ça??na gelmi? olan anne ve baba maddî yetersizlikten dolay?. Evdeki e?e?i ve ya?l? öküzü sat?p o?lan? evlendirmeye karar verirler. Konu?malar? kap? aral???ndan dinleyen genç sab?rs?zl?kla beklemeye ba?lar. Fakat günler geçti?i halde ailesinde bir hareket göremeyince sab?rs?zlanan genç bir gün konu?ma aras?nda, "Hani hiç e?ek, öküz lâf? etmiyorsunuz der".
K?z görmek için Pazartesi ve Per?embe günleri u?urlu say?l?r. Görücüler, o?lan?n babaannesi, teyzesi ve di?er yak?n akrabalar? bir Pazartesi veya Per?embe günü k?z evine giderler. Görücülere kahveyi evin gelinlik k?z? getirir ve kahveyi ikram ettikten sonra oda kap?s?n?n yan?nda, uygun bir yerde elindeki kahve tepsisini gö?sünün hizas?nda tutarak bekler.
Görücüler k?z? be?enirlerse anne, babaya "Menendimizi bulduk" der. Baba da k?z? bir ara?t?r?r. Pazartesi ve Per?embe günü görücüler tekrar k?z evine giderler. K?z?n annesi "Ho?geldiniz, hangi rüzgar att? sizi buraya" der. Görücülerden en ya?l?s? "Ho? bulduk" der. O?lan?n anas? da , "Niçin geldik, sorsana" der. K?z?n anas? sorunca, "Allah?n emri Peygamberin kavliyle k?z?n?z? o?lumuza istemeye geldik" derler. K?z?n anas? da "Allah yazd?ysa bizim ne söyleye hakk?m?z var" der. Görücüler giderken k?z evi kesin cevap için üç gün izin ister. Görücüler de "Peki ama üç gün sonra k?z? almadan gitmeyece?iz" der. Bundan sonrada k?z evi de o?lan hakk?nda soru?turmalar?n? yapar. Üç gün sonra kaynana birkaç ki?iyle gelir, "Rast gele" der içeri girerler. Ho? be?ten sonra k?z? vermeyeceklerse "K?z?m?z daha küçük" diye ba?tan savarlar. Vereceklerse, k?z evi naz evi oldu?undan birkaç hafta nazlan?rlar. Bir top inci, 20 - 25 tek ince bilezik, 10 - 11 çift burma bilezik, bir gerdanl?k istenilir, yol paras? ve k?z?n a??rl??? tespit edilir. Zenginlerse, k?z evinin istedi?i ?eyleri verirler ve ?erbet günü tayin edilir. K?z evinin isteklerini veremeyenler geri çekilmek zorunda kal?r.
?erbet, A??rl?k, Dü?ün Hamam?
?erbet
?erbet günü, bir Pazartesi veya Per?embe günüdür. Her iki ailenin tuttu?u kad?nlar taraf?ndan h?s?m ve akrabalar ?erbete davet edilirler. Konuklara o?lan evi taraf?ndan gönderilen meyve, tatl? ve çerezler ikram edilir. Yine o?lan evinin gönderdi?i ?eker ?erbet yap?l?r. ?erbet da??t?l?rken kaynana k?z yüzük takar. Hocalar dualar okur.
A??rl?k
Tespit edilen bir günde k?z?n ve o?lan?n akrabalar?, daha önceden kararla?t?r?lan e?yalar? k?z evine verirler.
Dü?ün Hamam?
K?z evi, o?lan evinin kiralad??? hamama yine akrabalar? ile giderler. Gelini k?z evi soyar. Y?kand?ktan sonra iç çama??rlar?n?n üzerine sevaî (Yöresel bir nevi i?lemeli önü aç?k, yakas?z özel giysi) giydirilir. Saçlar? örülüp alt?n mahmudiyelerle süslendikten sonra ba?? ba?lan?r. Ba? ba?layacak kad?n i? bilir, elinden su içilir, maya çal?nca tutacak, pekmez ebeleyecek (Mayalayacak) cinsten olmal?d?r. Aksi halde gelinin çocu?u olmayaca??na inan?l?r. Bundan sonra gelinin ön taraf?na ye?il, arka taraf?na k?rm?z? olmak üzere iki tane duvak ba?lan?r, aya?? sar? edik (Çizme vari ayakkab?) ile çorap giydirilir. Kollar?nda k?rm?z? kurdela bulunan sa?d?çlar gelinin yanlar?nda; nat?rönde, arkas?nda da k?z evinin gelin olacak ça?a gelmi? k?zlar? bulunur.
Gelin Getirme, K?na,Dini Nikah, El Öpme
K?na
Çar?amba günü ö?leden sonra o?lan evi, k?z evine gider ve kaynanas?n?n eli geline öptürüldükten sonra kaynana gelinin avucuna k?na koyar. Burada kullan?lan tahta ka??k o?lan evin gider. Herkes gittikten sonra gelin avucundaki k?nay? evin duvar?na çarpar. Bu davran??? gelinin o k?na gibi tertemiz evi b?rakm?? oldu?una delalet eder.
Gelin Getirme
Zaman?m?zdan 25 sene önceye kadar gelin atla getirilirdi. Bugün ise arabalarla götürülüyor. Araba gelene?i de önemlidir. Araba ne kadar çok olursa dü?ün o kadar ?erefli say?l?r. Gelin arabas?n?n önüne halktan ip geren olursa ?oförün yan?nda oturan kay?n peder, avuç dolusu bozuk para f?rlat?r. Gelin o?lan evinin kap?s?nda kay?n pederinin elini öper, kaynana gelinin aya?? önünde bo? bir ?i?e k?rar ve çocuklara para atar. Gelin merdivenden ç?kt?ktan sonra kaynanan?n kolunun alt?ndan geçer. Kaynana geline bir nar verir, gelin bu nar? duvara vurup parçalar. K?nan?n kar??t?r?ld??? ka???? gerdek odas?n?n ortas?nda k?r?p yere atar.
Gelin
Per?embe günü sabah? gelinin eline aya??na k?na yak?l?r. Saç? güzelce taran?r ve elbiseleri giydirilir. Dü?ün türküsü ve oyunlarla geçirilir. Erkekler gazel söyler, halay çekerler. En büyük ödev abdal davuluna ve Belediye Bandosuna dü?er. Oyun oynayan ne kadar çoksa dü?ünün nam? o kadar büyük olur. O gün herkese izzet ikramla "Velime Yeme?i" yedirilir, velime yeme?i çok kere lâhmacun, patates sulusu, pirinç pilav? ve ho?aft?r. Özel olarak çörekte ikram edilir.
Dini Nikah
Ço?unlukla ö?leden sonra yap?l?r. K?z ve o?lan vekilleri, ?ahitleri, imam efendi ve o?lan ile k?z?n babalar? bulunur. K?z?n vekilli?ini kendisine nikah dü?meyen bir ki?i üzerine al?r. Vekillik al?rken bu adam ?ahitlerin huzurunda geline üç defa "Beni vekil kabul ettiniz mi?" diye sorar, k?zda "Evet" der veya sükût ederse "Sükût ikrardand?r" deyip vekilli?ini al?r. ?mam efendi nikah k?yar.
El Öpme
Damat, gelin ve yak?n akrabalar? Pazar´a rastlayan bir günde k?z evine el öpmeye giderler. Damat, kay?n peder ve kaynanas?n?n elini öper. Ölünceye kadar devam edecek mutluluk temeli bugün at?l?r.
Onlar ermi? murad?na biz ç?kal?m kerevetine..
Kahramanmara? Köylerinde Dü?ünlerde Se?menler, Sin - Sin Oyunu, Yüzük Oyunu, So?an Kapmas?
Kahramanmara? Köylerinde Dü?ünlerde Sa?menler (Seymenler)
Kahramanmara? köylerindeki dü?ünlerde, o?lan evi taraf?ndan davet edilerek çevre köylerden gelen toplulu?a sa?men (Seymen) denilmektedir. Dü?ünün oldu?u köyden davet edilenler sa?men olamazlar. Sa?menli?i meydana getiren ki?iler o?lan evi taraf?ndan okuntu gönderilerek ça?r?l?r. Okuntu gönderme dü?üne davet etme demektir. Bunun için, ça?r?lan ki?ilere birkaç elma, bir miktar ?eker, bir de?irmi basma, havlu, mendil, çorap gibi ?eyler gönderilir. Bunlara okuntu, okuntuyu götürenlere okuyucu denir. Okuyucu okuntu da??tt??? ki?ilere "Size .....?n selam? var, önümüzdeki hafta dü?üne buyurman?z? söyledi" der. Okuyucular genellikle dili tatl?, bu i?e uygun ki?iler aras?ndan seçilir.
Köylerdeki dü?ünlerin ço?u Pazartesi ya da Sal? günü kurulur. Sa?men alay?, dü?ünün ba?lad??? gün gelir. Sa?men gelirken beraberinde keçi, koyun, inek ve öküz gibi hediyeler getirir. Bunlar dü?ün evine verilir.
Sa?menler, dü?ün olan köye yakla?t?klar? zaman silah s?karlar. Bu davran?? sa?menin gelmekte oldu?unu duyurur. Sa?menin geli?ini haber alan köylü, davulla birlikte kar??lamaya ç?kar. Belli bir yerde kar??lad?ktan sonra birlikte dü?ün evine dönerler. Köylü, bu gelen toplulu?u üçer, be?er payla??r. Bu davran?? dü?ün sahibini mü?kül durumdan kurtarmak içindir. Dü?ün sahibi kendisine getirilen canl? mal? kestirerek sa?mene yemek ikram eder.
Sin - Sin Oyunu
Sa?menler ak?am yeme?ini yedikten sonra halaylar ba?lar. Gece yap?lan oyunlar?n en ilginci sin - sin oyunudur. Bunun için köyün uygun bir yerine ate? yakarlar. Bu ate?e alanba? denir. Davul ve zurna sin - sin havas?n? devaml? olarak çalar. Oyuncular teker teker ate?in çevresinde el ve ayak hareketleri ile durmadan dönerler. Ate?in ba??nda oynayan ki?i, topluluktan biri ç?kt??? zaman alan? terk eder.
Bu terk etme i?inde atik davranmazsa oyuna giren ki?i oynayan?n s?rt?na yumrukla vurarak ç?kmas?n? sa?lar.
Gelin Per?embe günü sabahla ö?le aras?nda ata bindirilerek her iki taraf?n erkek sa?d?çlar? yan?nda olmak üzere gelin alay? halinde götürülür. Bu gelin götürme törenine sa?menlerde kat?l?rlar. Ak?amdan sonra yats? namaz? ile birlikte gerdek´e verilir ve böylece dü?ün biter.
Gelin geldikten sonra güre? yap?l?r. Bu güre?lere sa?menlerle birlikte kom?u köylerden tan?nm?? pehlivanlar davet edilir. Galip ç?kan pehlivanlara derecelerine göre ikramiye verilir. Ertesi sabah dü?ün bitmi? olur. Sa?menler ve di?er misafirler evlerine da??l?rlar.
Yüzük Oyunu
Kahramanmara? köylerinin bir ço?unda, eskiden beri oynana oyunlardan biriside yüzük oyunudur. Bu oyun çe?itli yerlerde de?i?ik biçimlere bürünmü?tür. Bizim burada belirtti?imi oyun, bunlar?n hemen hepsinin ortak yönünü kapsayacak ?ekildedir. Bu oyun dü?ünlerde ve k?? geceleri oynan?r.
Dü?ün devam etti?i gecelerde gençler davul ve zurna ile halay çektikten sonra büyük bir ate? yakarak bu ate?in çevresinde sin - sin oyununa geçerler. Bu oyun bitince bir evde toplanarak yüzük oyunu oynamak üzere iki gruba ayr?l?rlar. Ortaya bir ekmek tahtas? ile yüzük yak?m? olarak bir tava, on bir zarf getirilir (Bu oyun baz? yörelerde fincan ve ceviz kabu?u ile de oynanmaktad?r). Her iki taraf?n bir ba? oyuncusu bulunur. Oyuna geçilmeden önce ba? oyuncular aras?nda ta? tutulur. Dolu ç?kan taraf yüzü?ü saklar, di?er taraf aramaya ba?lar. Yüzük ilk çekilen zarf aras?nda olursa, o zaman tabak arayan tarafa geçer. ?ayet ikinci zarf?n içinde ç?karsa, dimyet olur, böylece yüzü?ü saklayan taraf on deve (say?) kazanm?? olur. Yüzü?ü saklama i?i devam eder. Yine kar?? taraf aramaya ba?lar. Birinci ikinci zarflar? kald?r?r, yüzük bulunmazsa dimyet geçer. ?ayet yüzük sonraki zarflar?n birinin içinden ç?karsa kald?r?lmayan zarflar deve say?l?r. E?er sondan iki zarf kalm??sa, bu iki zarftan birini arayan taraf "Bize" diye kald?r?r. Bu kald?rma i?inde yüzük zarfta ç?karsa arayan taraf saklar. Ç?kmazsa di?eri iki deve kazan?r. Oyun böylece devam eder, hangi taraf?n deve say?s? otuz olursa di?er tarafa otuz çektirir. Devesi otuz olmayan taraf diz çöker, di?er taraftan biri hocal?k yapar. Bir ki?ide elinde sopa ayakta bekler. Diz çökenler, ba?lar?ndaki ki?i ile birlikte a?a??daki sözleri söyleyerek yere yat?p kalkarlar.
Otuz of
Beller büken otuz of
Evler y?kan otuz of
K?rk ya??nda emekleten otuz of
Çocuklar? yetim koyan otuz of
Kara Meryem´e hizmetçi yapan otuz of.
Bu bitince tabak otuz of çeken tarafa yeminle verilir. Bu yemin ?öyledir: Ente?enin, mente?enin, k?z?lc?ktaki kara e?enin, Cuma günü yatan?n ve beni babal?m? (Vebal) ald?n kabul ettin mi? "Ald?m" denilirse tabak verilir, yoksa verilmez. Oyuna devam edilir. Hangi taraf deve say?s?n? elli yaparsa partala (Kar?? taraf? sinirlendirip üzecek ?iir ?eklinde söylenen a??r sözlerdir) söylerler. Partalay? söyleyecek ki?inin elinde de?nek (Sopa) vard?r. Bu ki?i iki taraf aras?nda durur. Partala syleyece?i tarafa dönüp ?unlar? söyler:
Haydin ?unlara varal?m,
Hal?n hat?r?n soral?m,
Oy zalim nenni nenni,
Ufac?k terlerin silelim,
Oy zalim nenni nenni,
Demen (De?meyin) beylere beylere,
Zalimin göçü,
Ark üstünden hatlat?r?m (Atlat?r?m),
Oy zalim nenni nenni,
Çay?r çimen toplat?r?m,
Demen beylere beylere,
Alar (A?alar) ho.....,
Sen bir misafir adam?sn,
Oy zalim nenni nenni,
Çay?r çimen toplat?r?m,
Demen beylere beylere,
Alar ho.....,
Da?dan vururlar hezeni,
Gelir uzan? uzan?,
Aptal Meyrem´in yol kazan?,
Oy zalim nenni nenni,
Demen beylere beylere,
Alar ho.....,
Bizim soba tapl? olur,
Oy zalim nenni nenni,
Get kendini ü?ütte gel,
Demen beylere beylere,
Alar ho.....,
Hocalar gelir firezden,
Oy zalim nenni nenni,
Seni götürürler birezden,
Oy zalim nenni nenni,
Demen beylere beylere,
Alar ho.....,
Bizden olsana,
Yüzük bulsana,
Çal?p alsana,
Yüzük bilmen neden oynan,
Oy zalim nenni nenni,
Merkep gibi otlat?r?m,
Demen beylere beylere,
Alar ho.....,
Sana biner hotlat?r?m,
Oy zalim nenni nenni,
Demen beylere beylere,
Alar ho.....,
Adana´dan ald?m kutu,
Oy zalim nenni nenni,
Merkep gimi otlat?r?m,
?çi dolu s?çan otu,
Demen beylere beylere,
Alar ho.....,
Yük üstüne pala koydum,
Bir ucunu dala koydum,
Kaynanana ........
Yüzük bilmen neden oynan.
Partala bittikten sonra, tabak partala çal?nan tarafa yeminle verilir. Ente?enin, mente?enin, k?z?lc?ktaki kara e?enin, Cuma günü yatan?n ve beni babal?m? (Vebal) ald?n kabul ettin mi? "Ald?m" denilirse tabak verilir, yoksa verilmez. Oyuna devam edilir. Hangi taraf deve say?s? yüz iki olursa o taraf utmu? (Yenmi?) olur. Utulan taraf, s?ra halinde diz çöker, önce kendi ?apkalar? ile terleri silinir. Bundan sonra çe?itli oyunlar oynan?r.
Bu oyunlar ?unlard?r: So?an Kapmas?, Kül Yüzmesi, Duvar Örmesi, Daldala, Merkebe Ters Bindirme, ?ildir?ip Namaz?, Bostanda Ay? Var, Ba?a Tilki Girmi?, Mang?r Satma, Üzümcü Köy A?as?, Kel Hüseyin´in De?irmeni, Okuma.
So?an Kapmas?
Bir so?an iple tavana as?l?r. Utulan taraftaki ki?ilerin elleri arkadan ba?lan?r. Bunu a??zlar? ile yakalamak zorundad?rlar. So?an sallan?r. Utulan taraftan bu so?an? kim kaparsa ya cezadan kurtulur, ya da di?er oyunlarda cezas? azal?r. Suçu artanlar a??r ceza görürler. Bundan sonra "Kül Yüzmesi" oyununa geçilir. Bir le?enin içine su konur. ?çine kül at?l?p kar??t?r?l?r. Suyun içine yüzük at?l?r. Utulan taraftaki ki?iler yüzü?ü bulmak için a??zlar?n? suya dald?rarak teker teker ararlar. A?z? ile yüzü?ü bulup ç?karan imtihan? kazanarak cezadan kurtulur. Bulamayan imtihan? kaybederek ceza görür. ?mtihan? kaybeden ki?ilere "Sa?dan say" derler. Sa?dan say?l?r. Kalan tespit edilir. Kazanana mükafat olarak su da??tt?r?l?r. Sonra duvar örme i?ine geçilir. Duvar ustas? gelerek ta?lara tek tek bakar. "Hepsi için bir balyoz, bir külünk, ikide amele laz?m" der. Utulanlar?n içinden balyozu, külüngü seçer. ?çlerinden iki de uzun boylu amele ay?r?r. Utulanlar diz üstü oturtulur. Ameleler onlar? birbirinin üstüne koyup ölçüye getirerek teker teker örer. Böylece oyunlar bittikten sonra utulanlar e??eklere ters bindirilip davul zurna ile evlerine kadar götürülürler.
Kahramanmara? ?linde Do?um Üzerine ?nan??lar, Kahramanmara?´ta Ölüm ?le ?lgili Adetler, Ölüm Dö?e?inde
Kahramanmara? ?linde Do?um Üzerine ?nan??lar
?l merkezi, ilçe ve köylerimizde öteden beri yeni do?an çocuklara yap?lan i?lem türlü özellikler göstermektedir. Bunlardan yayg?n olanlar? ?öylece toplayabiliriz.
Çocuk do?unca göbe?i, be? parmak ya da bir süngüç (Ba? parmak ile ?ahadet parma?? aras?ndaki uzunluk) yukar?dan makasla kesilir. Biraz daha yukar?dan kesilirse sesinin güzel olaca??na inan?lmaktad?r. Çocuk o?lan olursa kesilen göbe?i "Ah?rc? olsun, malc? olsun, çiftçi olsun" diye ah?ra gömülür. K?z olursa "Don (Çama??r) yusun, çal??kan olsun, temiz olsun diye suya at?l?r.
Ebe göbe?i keserken çocuk k?z ise, ço?unlukla Peygamber ya da u?urlu sayd?klar? ki?ilerden birinin ad?n? göbek ad? olarak koyar. Lo?usa´ya üç güne kadar su verilmez. Önce ya? ile pekmez kar???m? hafifçe kaynat?l?p içirilir. Bu üç gün içinde yo?urt ve süt vermeyi de do?ru bulmazlar. Çocuk do?unca ebe taraf?ndan tuzlan?r. Bu i?i, a?z? ve bedeni kokmas?n, çocuk sa?lam ve pi?kin olsun diye yaparlar. Y?kama i?i do?umdan 5 - 10 dakika sonra yap?l?r. Çocu?u y?karken ayaklar?ndan tutup ba? a?a?? salland?rmak adettir. Bu i? yap?l?rken "Boynu ve kollar? uzun olsun" denir. Sonra kundaklayarak be?i?e konur. Aradan üç gün geçince çocu?un alt?na toprak b?rak?l?r.
Çocuk yürümeye geçinceye kadar toprak koyma i?i devam eder. Toprakta yatan çocu?un gürbüz olaca??na inan?lmaktad?r. Üç ezan sesi duyulmadan çocu?a meme vermek do?ru say?lmaz. As?l ad?n?n da, ya?l? bir ki?i taraf?ndan çocu?un kula??na ezan okunarak verilmesi ?artt?r.
Çocuk k?rk?n? doldurmadan önce bulundu?u odaya su konmaz. Konursa çocu?un ?eytanlar taraf?ndan suda bo?ulaca??na inan?l?r. K?rk? ç?kmayan kad?n ve çocuklar, di?er k?rk? ç?kmayan kad?n ve çocuklar?n yanlar?na al?nmaz. Al?n?rsa k?rk basma durumundan korkulur. K?rk basan çocu?un hastalan?p ölece?ine dair inançlar yayg?nd?r. Kom?u bulunan k?rkl? kad?nlar?n birbirlerine gelmeleri mutlaka gerekirse diki? i?nesi verip öpü?ürler. Yeni do?an bir çocu?un yan?na çocu?u durmayan bir kad?n sokulmaz. ?ayet gelirse çok dikkat edilir. Çocu?u durmayan kad?n?n öbür çocu?un üzerine silkelenmesinden korkulur. Bu davran?? olursa çocu?un ölece?ine ya da sakat kalaca??na inan?l?r. Silkelenen kad?n kendi çocu?undaki yaramazl???n öbür çocu?a geçece?ini san?r. Öbür tarafta bunu böyle dü?ünür. Bu silkinme olay?na "T?b?kas? Geçti" denir. Çocu?un göbe?i dü?meden kom?ulara evden hiçbir ?ey verilmez. K?rkl? çocu?u evde yaln?z b?rakmazlar. Ba? ucuna ya Kur´an-? Kerim ya da bir süpürge koyarlar.
Do?umdan k?rk gün sonra çocuk ve anan?n k?rk? ç?kar?l?r. Bunun için en az k?rk delikli bir süzgeç yahut hamam kesesinden üç tas su geçirmek ?artt?r. Bu üç tas su ana ve çocu?un ba??ndan a?a?? dökülür. Tastaki suyu dökmeden önce, bunu yapacak olan kad?n, "K?rk, k?rk, k?rk, ..." elini tastaki suya k?rk defa çarpar. Hamam olan yerde, do?uran kad?n hastal?klar?n? atmak için terletilmesi yoluna gidilir. Bundan ba?ka, bir yumurtan?n içine türlü baharat kar??t?r?larak bedenine sürülür. Baz? yerlerde do?umun yedinci ve yirminci günlerinde de k?rk ç?karma i?lemleri yap?lmaktad?r.
Kahramanmara?´ta Ölüm ?le ?lgili Adetler:
Ölüm Dö?e?inde:
a) Helâlle?me : Hasta ölüm dö?e?ine dü?tü?ü zaman yak?nlar? taraf?ndan "Ba?? beklenir". Yani ölümüne intizar edilir. Ba?? beklenen, yani ölüm dö?e?inde bulunan bir hastan?n h?s?m, akraba, dost, arkada?, tan?d?k ve meslekta?lar? gibi yak?nlar? helâlle?mek üzere ziyaretine gelirler. Ekseriye ?u mealde konu?malar yap?l?r.
- Hasta ölmemi?te ba??nda bekleyen ölmü?... Allah imandan ay?rmas?n, hepimiz ölümlü dünyaday?z; o yolun yolcusuyuz... gibi teselliyi müteakip,
- Hakk?n? helâl et, bizden yana da helâ olsun, ?eklinde helâlle?me ifa edilir.
b) Vasiyyet : Ölüm dö?e?indeki hastaya en yak?n taraf?ndan vasiyeti olup olmad??? sorulur. Esasen, ihtiyatl? Müslümanlar daha önceden vasiyetnamelerini yazarak haz?rlarlar. Bu gibiler, vasiyetnamelerinin yerini soruya cevaben bildirirler. Gerek yaz?l? vasiyetname b?rakanlar, gerekse ?ifaî vasiyette bulunanlar ?slâm dinine göre en çok mallar?n?n üçte birini vasiyet edebilirler. Bu hususa riayet edilerek yap?lan vasiyetler, vereseleri taraf?ndan aynen yerine getirilir. Vasiyet eden hasta alacaklar?n? ve vereceklerini beyan eder ve ayr?ca hay?r i?i için harcamas?n? istedi?i mebla?? bildirir. Bunu yaparken:
- Ya Rabbi, sen beni kuluna borçlu, huzuruna suçlu ç?karma, der ve bunu hastal??? devam?nca zaman zaman da tekrarlar.
c) Haleti Nezi (Son Nefes) : Hastan?n ahirete intikali esnas?nda ?slâm?n manevî huzurunu telkin ve uhrevi havay? teneffüs ettirmek gayesiyle hastan?n "Ba??n? beklemek" için toplanan yak?nlar?ndan baz?lar? Kur´an-? Kerimden YÂS?N sûresini okurlar, baz?lar? da hastan?n duyabilece?i sesle "?ehadet Kelimesi" kelimesi getirirler ve hastan?n da son nefeste ?ehadet Kelimesi getirmesine yard?mc? olurlar. (Hasta gözünü kapay?nca Kur´an okumaya son verilir. Ta ki, y?kan?ncaya "gasl"e kadar).
Ölüm haberi mahalle cami ve birçok minarelerde müezzinler taraf?ndan (Selâ vermek suretiyle duyurulur. Selâ olarak yunus Emre´den "Yalan Dünya" ilâhisi veya ?u ayet usulüne göre söylenir "Lailahe ?llallah Vahdehu La?erikeleh. Lehülmülkü ve lehülhamdü yuhyi ve yümit. Biyedihil hayr ve hüve alâ külli ?ey´in kadir. Ve ?leyhilmasir, ?nna Lillah ve ?nna ?leyhi Raciûn". Üç defa tekrarland?ktan sonra ölenin kimli?i aç?klanarak duyurulur ve "Allah Rahmet Eylesin" denir).
Ölü Selâs?na bir Örnek;
Umulmaz bir vefâ senden
Yalan dünya de?il misin
Eri?mez hiçbiri gamden
Viran dünya de?il misin
Niçin gafil ya?ar?z biz
Bu dünya fâni bir dünya
Hiçbir ?eye güvenmeyiz
Ak?beti ölüm zira.
Bunu takiben ceset tabuta konulur. Vazifeli veya bir büyük taraf?ndan umuma hitaben:
- Hakk?n?z Helâl Edin, denir ve tabut, ba? taraf? öne gelmek üzere evden ç?kar?l?r. Bu anda kad?nlar?n feryad? ve a?la?malar? son haddini bulur.
Cenaze umumiyetle en yak?n Cami´ye, Kahramanmara?´ta çok defa Ulu Cami´ye getirilir. Namaz? k?l?n?r ve namaz? müteakip cemaatten biri yüksek sesle:
- Nice Bilirsiniz? Diye cemaate sorar.
Cemaatte hep birden:
- ?yi Biliriz, Allah Rahmet Eylesin, derler.
Yolda rastlayanlar son vazife olarak tabutu en az 7 ila 10 ad?m omuzlayarak ta??rlar. Her ta??yan ?unlardan birini söyler:
- Allah Rahmet Eyleye.
- Mekân? Cennet Ola.
- Peygamber Efendimiz ?efaatçisi Ola.
- Sûali Kolay Gele.
- Allah Cennette Cem Eyleye.
- Yatt??? Yer Nur Ola.
- ?lk Gecesi Âsan Gele.
- ?man? Kamil Ola vs.
Böylece mezara kadar götürülür.
d) Mezarl?kta : Mezarl??a girilince tabut haz?rlanm?? olan mezar?n yan? ba??nda topra?a konur. Cemaat bundan önce oturamaz. Mezarc? vazifesini yapar. Yak?nlar? cenazeyi mezara indirir. Üç avuç toprak okunur ve mezara serpilir. Üç avuç topra??n okunmas?, ilki insan?n topraktan yarat?ld???, ikincisi tekrar topra?a verildi?i, üçüncüsü ba´sübadel mevt´i ifade eden dualarla olur.
Bundan sonra mezar?n üzeri toprakla örtülür ve dinî merasim ba?lar. Vazifeli hoca dua okurken cemaat Amin" der. Dua sonunda Fatiha okunarak cemaat mezarl??? terk eder ve vazifeli hoca Dinî Telkin yapar. Bu telkin ölünün anas?n?n ad? söylenerek yap?l?r.
Cemaat mezarl??? terk ederken tabutun üzerine örtülmü? olan ve daha çok âdet veçhile hal? mahalle camiine sergi olarak verilir. S?cak havalarda mezarl??a ça?r?lan meyan ?erbetçileri, limonatac?lar cemaate ölünün ruhu için bol bol ?erbet e limonata da??t?rlar (Sebil).
Mezarl?ktaki merasimlerden sonra cenaze evine taziyeye gidilir. Taziyeler üç gün devam eder. Bu üç gün içinde ölünün yak?nlar?, dostlar? ve kom?ular? taraf?ndan ölü evine çe?itli yemekler gönderilir. Bu suretle kederli aile yemek pi?irme külfetinden kurtar?lm?? olur. Ayn? zamanda fazla gönderildi?inden yemekler ziyaretçilere, fakir - fukaraya da ikram edilir. Ölü evinde ölenin ruhu için A?r? ?erifler okunur, tevhit yap?l?r. Ölüyü hay?rla anmak için zaman zaman Mevlid-i ?erifler okutulur.
Yukar?daki anlat?lanlar il hudutlar? dahilinde ufak farklarla uygulan?r.
DONDURMA VE YEMEK KÜLTÜRÜ
Kahramanmara? Dö?me Dondurmas?n?n Tarihçesi
Osmanl?lar döneminde saraylarda "karsambaç" ad? verilen bir yiyecek türü varm??... Bu yiyece?i
yapmak için, da?lar?n pek güne? görmeyen yamaçlar?nda kuyular aç?l?r ve bu kuyular k??
mevsiminde karla doldurularak saklan?rm??. Yaz?n s?cak günlerinde, süt ve di?er çe?itli meyve
sular? bu karla kar??t?r?larak so?utulurmu? (Bu halen Kahramanmara?´ta yap?l?yor). Daha sonra bu kar???ma o s?ralarda Halep´ten gelen ?ekerde eklenmi?. Zaman zaman ?ekerin d???nda pekmez ve balda
kat?lm??.
Osmanl? saraylar?na ve asil konaklar?na yabani orkide (sahlep) satan Mara?l? Osman A?a,
yörede "cinsel gücü art?r?c?" olarak bilinen bu içece?in artan?n? bir gün saklamak için kara
gömmü?.Ertesi günü bakt???nda, sahlebin k?vam?ndaki de?i?iklik dikkatini çekmi?. Süt, ?eker ve
sahlep kar???m?n?n yo?unluk kazand???n? ve sak?z gibi uzad???n? görmü?. Bu yeni g?da maddesinin
tad?na bakan herkes pek çok sevmi?. Sahlepli karsambaç olarak ba?layan bu geli?me üç ku?ak
sonra Mara? Dondurmas? olarak tan?nmaya ba?lam??.Kahramanmara?´? çevreleyen Ah?rda??´n?n
yamaçlar?nda özellikle kekik, keven gibi rayihal? otlarla beslenen keçilerin sütünden, birinci kalite
sahlepten üretilen bugünkü Kahramanmara? Dondurmas?ndaki en büyük özellik sütün keçi sütü
olmas?ndan kaynaklan?yor. Ah?rda?? yamaçlar?nda beslenen keçilerin sütü önce bir eksper
taraf?ndan kontrol ediliyor. Özellikle sütteki ya? oran?n?n belirli bir yüzdenin alt?na dü?memesi
gerekiyor. 90 derece s?cakl?kta kaynat?lan sütler, mikroorganizmalardan ar?nd?r?l?yor. Daha sonra
bu süte önce sahlep, ard?nda ?eker kat?l?yor. ?yice kar??t?r?lan bu kar???m, 6-8 saat dinlendirdikten
sonra eksi 6 derecede so?utulduktan sonra tüketime sunuluyor.
?çerisinde A B C D ve E grubu vitaminleri ile kalsiyum fosfor, magnezyum, sodyum, potasyum
demir ve çinko gibi minerallerde bulunan Kahramanmara? dövme dondurmas?n?n 100 gr. sade
dondurmada 135 mg kalsiyum, 115 mg fosfor, 100 mg. sodyum, 160 mg. potasyum, 0,1 mg.
demir, 130 mg. A vitamini, 0,21 mg.E vitamini 0,25 mg. B vitamini ve 0,13 mg. di?er vitaminlerden
oldu?u tesbit edilmi?tir.
Bugün, Kahramanmara? dövme ve meyveli dondurma çe?itlerinin, Ya?ar Dondurma (Mado), Ferah
Dondurma (Edo) ve Kervan Dondurma (Alpedo) kurulu?lar? taraf?ndan yurt içi ve yurt d???nda
da??t?m? yap?lmaktad?r.
Kahramanmara? Dondurmas? halen A.B.D., Avustralya, Almanya, Birle?ik Arap Emirlikleri, Bulgaristan,
Çin, ?ngiltere, G.Kore, S.Arabistan, Tunus, Yugoslavya, K?br?s, M?s?r gibi ülkelere Mado ve Edo
Yemekler (Yöre Mutfa??)
Yöremizde kültürel de?erlerin bir ö?esi de yemek ve tatl?lard?r. Özellikle yöremizde k?? için
tarhana, bulgur, dö?me, ni?asta haz?rlan?r. Biber, patl?can, kabak, bamya ve fasulye gibi yiyecekler
kurutularak saklan?r. Kahramanmara?´ta yaylac?l???n oldu?u kesimlerde ya?,. peynir ve yo?urt yaz-
k?? beslenmenin ana ö?eleridir. Genel olarak Et ve dö?me, bulgur gibi ürünler beslenmede
önemlidir. Hemen her türlü yemekte k?rm?z? biber kullan?l?r.
Geleneksel et yemeklerinin ba?l?calar?
Saç kavurmas?, Yahni, Külbast?, ?çli Köfte, Et böre?i ve Le?en çorbas?d?r. Etlilerde baharat
kullan?m? yayg?nd?r. Bezdirme, bazlama, yufka, ?epit ve bükme yörenin ekmek türleridir.
Yöreye özgü yemekler
Çorbalar
Tir?ik Çorbas?, Ek?ili Çorba, Dövmeli Mercimek Çorbas?, Yo?urtlu Dövmeli Çorba, Mara? Paças?.
Lapalar
P?tp?t Lapas?, Bulamaç, Kabak Lapas?.
Köfteler
Simit, K?s?r, ?çli, Sömelek, Suluya?l?, Ek?ili, Yo?urtlu, Yavan, ve E?kili Aya köfteleridir.
Pilav ve Börekler
Mara? pilav?, Dö?me a??, Tavuklu pilav, Peynirli Börek, Çökelekli börek, Bayram çöre?idir.
Tatl?lar
Dondurma, Un sucu?u, Pestil Sucu?u, Harmanda baklava, F?st?k ezmesi, Bast?k, Pestil,
Çullama, K?rma, ?lende, Hap?sa, Gün pekmezi ve Ravanda´d?r.Kahramanmara?´?n dö?me dondurmas?, baklavas?, f?st???, k?rm?z? biberi ülkemizde ve ülke
d???nda da ?limizin tan?t?m?nda etken olmu?tur.